قوتابخانەی زمانی کوردی

رێنووس و ڕێزمان – Kurdish language school

لێکۆڵینەوەیەک نیشانی دەدات کە زمانی کوردی دایکی سەدان زمانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپایە


لە مانگی ئاوگۆستی ساڵی ٢٠١٢ی زایینیدا، گۆڤاری بەناوبانگی ساینس، ئەنجامی لێکۆڵینەوەیەکی بڵاوکردەوە کە دەیسەلماند دەدا کوردی ریشەی زیاتر لە ٤٠٠ زمانی هیندوئەورووپیە کە زمانی وڵاتانی ئەورووپا و ئەمریکای ئێستا و هەروەها لە هیندستانەوە تا ئێران لە خۆ دەگرێ. توێژینەوەکە کە کاری هاوبەشی کۆمەڵێک زانکۆ و ناوەندی ئاکادێمیی جیهانییە، بە کەڵک وەرگرتن لە چەندین مێتۆدی زانستی بەو ئەنجامە گەیشتووە کە ریشەی زمانەکانی هیندوئورووپی نزیکەی ٩٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە ناوچەی ئانادوڵ لە باشووری تورکیای ئەمڕۆ بووە. پێش ئەو توێژینەوەیە، پێیانوابوو کە ریشەی ئەو زمانانە لە رووسیا‌ بووە. هەروەها پێشتر بە هەڵە زمانی کوردی کراوە بە لقێکی زمانە ئێرانییەکان، لە حاڵێکدا بە پێی ئەو لێکۆڵینەوەیە، زمانی فارسی و زمانەکانی دیکە لقێکی زمانی کوردین.


هەروەها بە پێی لێکۆڵینەوەی دیکەی لەو شێوە، کۆنترین شارستانییەتی جیهان و شۆڕشی کشتوکاڵی لە کوردستان بووە. واتە بۆ یەکەمجار لە کوردستان مرۆڤ لە جیاتی گەڕان و سووڕان بە دوای خواردندا، لە شوێنێک نیشتەجێ بوو و کشتوکاڵی دەست پێکرد و شاری دروستکرد. هەر لە کوردستانیش یەکەم خەتی نووسین لە لایەن سۆمەریەکانەوە داهێنرا.
فایلی پی دی ئێفی بابەتەکە

ئەو توێژەر و ناوەندە ئاکادێمیانەی بەشداری ئەو توێژینەوە بوون ئەوانەن:
Remco Bouckaert
Philippe Lemey
Michael Dunn
Simon J. Greenhill
Alexander V. Alekseyenko
Alexei J. Drummond
Russell D. Gray
Marc A. Suchard
Quentin D. Atkinson
Department of Computer Science, University of Auckland, Auckland 1142, New Zealand.
Department of Microbiology and Immunology, Rega Institute, KU Leuven, 3000 Leuven, Belgium.
Max Planck Institute for Psycholinguistics, Post Office Box 310, 6500 AH Nijmegen, Netherlands.
Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour, Radboud University Nijmegen, Kapittelweg 29, 6525 EN Nijmegen, Netherlands.
Department of Psychology, University of Auckland, Auckland 1142, New Zealand.
School of Culture, History & Language and College of Asia & the Pacific, Australian National University, 0200 Canberra, ACT, Australia.
Center for Health Informatics and Bioinformatics, New York University School of Medicine, New York, NY 10016, USA.
Allan Wilson Centre for Molecular Ecology and Evolution, University of Auckland, Auckland 1142, New Zealand.
Department of Philosophy, Research School of the Social Sciences, Australian National University, 0200 Canberra, ACT, Australia.
Department of Biomathematics, David Geffen School of Medicine, University of California, Los Angeles, CA 90095, USA.
Department of Biostatistics, School of Public Health, University of California, Los Angeles, CA 90095, USA.
Department of Human Genetics, David Geffen School of Medicine, University of California, Los Angeles, CA 90095, USA.
Institute of Cognitive and Evolutionary Anthropology, University of Oxford, Oxford OX2 6PN, UK.

هەردی دیلان

وتارێک لەمبارەوە بە فارسی

One comment on “لێکۆڵینەوەیەک نیشانی دەدات کە زمانی کوردی دایکی سەدان زمانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەورووپایە

  1. A Freelancer
    تشرینی دووه‌م 15, 2020

    بیش از ۴۰۰ زبان دنیا ‘از ترکیه ریشه گرفته‌اند’
    به روز شده: 14:33 گرينويچ – 26 اوت 2012 – 05 شهریور 1391
    فیسبوک
    تویتر
    Google+
    چاپ مطلب

    “ترکیه منشاء بیش از ۴۰۰ زبان دنیاست”
    نتایج یک پژوهش حکایت از آن دارد که زبان‌های مدرن ‘هندواروپایی’ از جمله زبان انگلیسی، حدود ۹ هزار سال پیش از ترکیه کنونی ریشه گرفته‌اند.
    قبلا این نظریه مطرح بود که این زبان‌ها حدود ۵ هزار سال پیش در منطقه جنوب غرب روسیه کنونی ریشه داشته‌اند.
    پژوهشگرانی که در نیوزیلند این مطالعه را انجام داده‌اند، از روش‌هایی بهره گرفته‌اند که برای مطالعه بیماری‌های ویروسی همه‌گیر تعریف شده‌اند.
    آنها با استفاده از این روش، شجره‌نامه‌هایی را برای زبان‌های هندواروپایی باستانی و امروزین ترسیم کردند تا مشخص شود که خانواده یک زبان برای اولین‌بار در کجا و چه زمانی به وجود آمده است.
    نتایج این گزارش در کلیک مجله ساینس منتشر شده است.
    یک خانواده زبانی، مجموعه زبان‌هایی است که از یک زبان مشخص مشترک (نیا زبان) به وجود آمده‌اند.
    زبان‌شناسان هر یک از خانواده‌های زبانی را با مطالعه و بررسی زبان‌های امروزین برای یافتن واژه‌های مشابهی که اغلب، برای توصیف سوژه مشابهی به کار می‌روند، شناسایی می‌کنند. مانند واژه آب که در انگلیسی واتر و در آلمانی واسر گفته می‌شود. این واژه‌های مشابه –یا هم‌ریشه‌ها- نشانگر وراثت زبانی ما هستند.
    گفته می‌شود که بیش از ۱۰۰ خانواده زبانی در دنیا تعریف شده است.
    هندواروپایی یکی از بزرگ‌ترین خانواده‌های زبانی در دنیا به شمار می‌رود؛ بیش از ۴۰۰ زبان در ۶۰ کشور دنیا زیرمجموعه این خانواده هستند.
    براساس نظریه‌هایی که قبلا تحت عنوان استپ یا گورچالی مطرح شده‌اند، “نیا زبان” هندواروپایی‌ها حدود ۵ هزار سال پیش و در منطقه استپ روسیه، در شمال دریای خزر، شکل گرفته است.
    اما طبق فرضیه آناتولیا که پروفسور کالین رنفرو برای اولین‌بار در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی مطرح کرد، این زبان‌ها در منطقه آناتولی ترکیه ریشه دارند.
    دکتر کویین اتکینسون با همراهی چند پژوهشگر دیگر در دانشگاه اوکلند این دو دیدگاه متفاوت را بررسی کرده است.
    آنها این مطالعه برای بررسی روند تحولات زبانی را با استفاده از روش تحلیل فیلوژنتیک (تبارزایش) انجام دادند.
    واژه‌های مشترک

    زبانی که انسان‌ها به آن سخن می‌گویند، همانند دی‌ان‌ای، از نسلی به نسل دیگر می‌رسد
    روش فیلوژنیک به طور معمول بیشتر برای مطالعه بیماری‌های ویروسی همه‌گیر به کار می‌رود.
    در این روش بررسی می‌شود که چقدر از اطلاعات ژنتیکی در دی‌ان‌ای موجودات، مشترک است و براساس آن، ارتباط تکاملی گروه‌های مختلف جانداران مورد مطالعه قرار می‌گیرد.
    برای مثال، نزدیک به ۹۸ درصد اطلاعات ذخیره شده در دی‌ان‌ای شمپانزه و انسان مشترک است و بدین ترتیب آنها نیای مشترکی دارند.
    زبانی که انسان‌ها به آن سخن می‌گویند هم همانند دی‌ان‌ای از نسلی به نسل دیگر رسیده است.
    گروهی از زبان‌شناسان این موضوع را مطرح می‌کنند که با آنکه زبان‌ها در طول زمان تغییر کرده و تکامل می‌یابند، واژه‌های هم‌ریشه‌ای که توصیف‌کننده عوامل و اصولی بنیادین در زندگی، مثل روابط خویشاوندی (مادر، پدر)، اعضای بدن (چشم، دست) و عناصر طبیعی (آتش، آب) هستند، کمتر دستخوش تغییرات می‌شوند.
    بیشتر چنین واژه‌های هم‌ریشه‌ای که بدون تغییر می‌مانند، با “نیا زبان” ارتباطی قوی دارند.
    دکتر اتکینسون و گروه پژوهشگرانی که با او کار می‌کردند، پایگاهی از داده‌ها شامل ۲۰۷ واژه هم‌ریشه را که در ۱۰۳ زبان هندواروپایی وجود دارد، ایجاد کردند که واژه‌های مربوط به زبان‌های باستانی لاتین و یونانی را هم شامل می‌شد.
    آنها با استفاده از روش تحلیل فیلوژنیک توانستند ارتباط تکاملی زبان‌های مورد مطالعه را دوباره‌سازی و با استفاده از الگوهایی که به دست آوردند، شجره‌نامه‌ای برای این زبان‌ها ترسیم کنند.
    براساس این شجره‌نامه زبانی می‌شد پیش‌بینی کرد که “نیا زبان” مورد نظر چه زمانی و در کجا بوده است.
    دکتر اتکینسون و همکارانش با مطالعه شجره‌نامه‌های زبانی توانستند تایید کنند که “نیا زبانی” که به دنبالش هستند، در منطقه آناتولی ریشه دارد.
    پروفسور مارک پجل، از پژوهشگران دانشگاه ردینگ، گفته است که این مطالعه “کاربرد فوق‌العاده روش‌هایی از زیست‌شناسی تکاملی برای درک موضوعی در زمینه تکامل فرهنگی است.”
    او اضافه کرد: “این مطالعه نشان می‌دهد که زبان‌های هندواروپایی دست‌کم ۸ هزار تا ۹ هزار و ۵۰۰ سال سابقه دارند و همانگونه که برای مدتی طولانی مورد بحث بود، در منطقه آناتولی، جایی که ترکیه امروزی قرار دارد، ریشه گرفته‌اند و از آنجا بسط یافته‌اند.”

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  گۆڕین )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  گۆڕین )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on تشرینی دووه‌م 15, 2020 by in زمانناسی- Linguistics and tagged , , , , , , , .

ڕێنیشاندەر

%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: