قوتابخانەی زمانی کوردی

رێنووس و ڕێزمان – Kurdish language school

رێنووسی زمانی کوردی/٤

‌كێشه‌ی بزوێنی (وو)

(وو û) ده‌نگێكی بزوێنه‌ و هه‌رگیز نابێ له‌ سه‌ره‌تای وشه‌دا بنووسرێت. زۆر هه‌ڵه‌یه‌ بنووسی: (ووشه‌ ûşe، وورچ ûrç، وون ûn، ووس ûs و هتد)، به‌ڵكوو ده‌بێ به‌ (و w)ی نه‌بزوێن بنووسرێت، چونكوو دوای ئه‌و پیته، بزرۆكه‌ هه‌یه، كه‌وا بێت دوو بزوێن پێكه‌وه‌ نانووسرێن و ده‌بێ وا بنووسرێن‌: (وشه‌ wişe، ورچ wirç، ون win، وس wis و هتد).

به‌ڵام له‌ ناوه‌ڕاست و كۆتاییدا ده‌نووسرێ: (سوور sûr)، (نوور nûr)، (چوو çû)، (توو tû).

زۆر كه‌س به‌ هه‌ڵه‌ ده‌نووسن: “كه‌ركوك، مه‌حمود، حوكومه‌ت و هتد”. كه‌ ڕاستییه‌كه‌ی ئاوایه‌: كه‌ركووك، مه‌حموود، حوكوومه‌ت و هتد”.

 كێشه‌ی بزوێنی (ه‌ e)

(ه‌ e) سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌نگێكی بزوێنه‌، كردار (فعل verb)ێكیشه‌ كه‌ له‌ “سێیه‌م كه‌سی تاك”دا، واتای (is)ی ئینگلیزی ده‌دات: (It is could = هه‌وا سارده‌).

له‌ ئه‌لفبێی لاتیندا، كرداری (ه‌ e) به‌جیا ده‌نووسرێت: ‌(Hewa sard e)، به‌ڵام له‌ ئه‌لفبێی عه‌ره‌بیدا، ده‌لكێت به‌ وشه‌كه‌ی پێشیه‌وه‌: (هه‌وا سارده‌). نموونه‌ی تر: برامه‌، هاوڕێمه‌، كوڕه‌، كچه‌، پێنووسه‌، ده‌سته‌، ڕێزمانه‌، كورده‌، به‌رده‌.

 كێشه‌ی (یه‌)

جاری وایه‌ وشه‌كه‌ی پێش (ه‌) به‌ پیتێكی بزوێن (ا ـ و ـ ۆ ـ وو ـ ه‌ ـ ی ـ ێ)،كۆتاییی هاتووه‌، وه‌كوو: (مامۆستا)، ئه‌و كاته‌ ئیتر له‌ جیاتیی (ه‌) ده‌نووسین (یه‌): (مامۆستایه mamosta ye)‌.

تێبینی: كرداری (یه)ش هه‌ر وه‌كوو (ه‌) ده‌بێ بلكێنرێ به‌ وشه‌كه‌ی پێشیه‌وه‌: (مامۆستایه)‌، نه‌ك (مامۆستا یه‌). ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر وشه‌كه‌ به‌ (یی)ش كۆتاییی هات هه‌ر پێكه‌وه‌ ده‌نووسێنرێت: هه‌روه‌ها:

(سپییه‌)، نه‌ك (سپیه‌، سپی‌یه‌، سپی یه‌).

(چییه‌)، نه‌ك (چیه‌، چی‌یه‌، چی یه‌).

(نییه‌)، نه‌ك (نیه‌، نی‌یه‌، نی یه‌).

(كوردییه‌)، نه‌ك (كوردی‌یه‌، كوردی یه‌).

(سنه‌یییه‌‌) نه‌ك (سنه‌یی یه‌، سنه‌ییه).

 كێشه‌ی (ی)

سه‌یری ئه‌م وشانه‌ بكه‌ن: (مه‌ی mey)، (بی bî).

له‌و دوو نموونه‌یه‌دا، (ی y) نه‌بزوێنه و ده‌نگێكی كورته‌‌، به‌ڵام (ی î) بزوێنه و ده‌نگێكی درێژه‌‌، گه‌ر سه‌رنج بده‌ن ده‌بینن كه‌ له‌ ئه‌لفبێی عه‌ره‌بیدا، هه‌ر دوو شێوه‌كه‌ی (ی) وه‌كوو یه‌كن: (ی)، به‌ڵام له‌ لاتینیدا دوو جۆرن (y) و (î). واته‌ له‌ ئه‌لفبێی عه‌ره‌بیدا جیاكردنه‌وه‌ی بزوێن و نه‌بزوێنی (ی) تۆزێ وردبوونه‌وه‌ی ده‌وێ، به‌ڵام له‌ لاتینیدا، دوو شێوازی جۆربه‌جۆرن و به‌و جۆره‌ جیاكردنه‌وه‌ی بزوێن له‌ نه‌بزوێن زۆر ساناتره‌.

یاسا: (دوو ده‌نگی بزوێن به‌دوای یه‌كتردا نابێ بنووسرێن).

سه‌یری ئه‌م وشه‌یه‌ بكه‌ن: (كوردی kurdî) + (ه‌كان ekan) = (كوردیه‌كان kurdîekan).

ئایا له‌و نووسینه‌دا هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌مان نه‌كردووه‌؟ با، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دوو بزوێنمان پێكه‌وه‌ نووسیوه‌:

(یه‌ îe). چار؟ ده‌بێ كه‌ڵك له‌ پیته‌یارمه‌تیده‌ر وه‌رگرین و بنووسین: (كوردییه‌كان kurdîyekan).

له‌ ئه‌لفبێی عه‌ره‌بیدا (ییـ) وه‌كوو یه‌كن، به‌ڵام له‌ڕاستیدا یه‌كه‌میان بزوێنه‌ و دووه‌میان نه‌بزوێنه‌. ئه‌گه‌ر سه‌یری لاتینییه‌كه‌ی بكه‌ین باشتر بۆمان ڕوونه‌: (îy). بۆیه‌ گه‌ر بزانین به‌ لاتینی چۆن ده‌نووسرێن، زۆر به‌ئاسانی لێك جیا ده‌كرێنه‌وه‌.

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  گۆڕین )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  گۆڕین )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on حوزه‌یران 14, 2013 by in ڕێنووسی كوردی-kurdish dictation.

ڕێنیشاندەر

%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: